Ameẓlu yeḥbes 2 n yimalasen, imi ugten yisuturen

Tikliwin i yesɛan aseḥqeq d lexlaṣ ad ddunt, ma d tiyaḍ ad awen-nerr idrimen.

Paris yecɛɛel, yerna tellam ɣef trikt deg lawan ilaqen.

Sin isragen d uzgen di tɣelli n yiḍ, seg yimḍiqen imeqqranen iwraɣen ɣer tmiwin issusmen, alamma d areqreq n tour Eiffel. Deg yiḍ, nheddeṛ drus, nettmuqul ugar.

Paris by Night tetteddu ɣer taggara n wass, deg usrag yebnan ɣef tɣelli n yiḍ : yettbeddil deg yal azemz, ad awen-d-yettwasentem s tira, akken a nili deg umḍiq aneggaru i wareqreq n tour Eiffel. Tzegrem tamdint mi tettbeddil udem-is : Hôtel de Ville yecɛel am umezgun, asayes n Notre-Dame yuɣal issusem, tigzirt Saint-Louis ur nbeddel aṭas seg lqern wis 17, sakin tamiwin n wasif anda ittnaqas ttrafik. Sin isragen d uzgen, semmus n yemttekkiyen d afellay zzin i umwanes-nwen, d iwenniten wezzilen s lebɣi-nneɣ, acku iḍ yettwamuqul ugar n wakken i d-yettwaḥka.

Tikli meṛṛa tebna ɣef yiwet n tɣawsa kan : areqreq n tour Eiffel, semmus n ddqayeq deg tazwara n yal asrag mi ara tecɛel tafat. Nettḥasab ɣer deffir seg wakud-nni akken a nawweḍ ɣer umḍiq aneggaru s ɛecṛa n ddqayeq uqbel lawan, deg Trocadéro neɣ ɣef tqenṭert n Bir-Hakeim, tiqenṭert-nni s sin n ṭṭbaq i ḥemmlen aṭas isura ad t-id-ṭṭfen. Tafat, isragen n wareqreq akked usrag n usexsi d amdebber n tour akked Tmdint n Paris i ten-yeqqaren : zemren ad ttwabeddlen neɣ ad ḥebsen, nettsenqad-iten yal tasemhuyt, ur nezmir ara a ten-nḍemmen. Gar sin-a, tarimit n Louvre temṣalaḥ d lqeṣr i tesserfa deg tlemmast n yiseggasen 1980, d nettat i d aḥbas n tewlafin aɣezfan akk deg ubrid.

Yal avilu yettwasenqad uqbel tuffɣa, tafat n zdat d tin n deffir. Abrid yettextiṛ izenqan issusmen d yiberdan yecɛelen, amwanes daɣen ittɛassa ugar deg yimyagren n yizenqan ; ilaq ad tessnem ad tnehṛem avilu yerna ad tilim thennam deg ttrafik n Paris, acku abrid yettɛeddi deg yiḍ ɣef yizenqan yeldin i ttrafik. Ma yella d-ttwaxebbren-d ageffur, nesmenyif a nsemmet tikli ɣer wazemz nniḍen neɣ a nerr idrimen wala a nenhu nebzeg deg yiḍ, akken i d-nnant tewtilin timatutin n uznuzu. Ssuma i telɣut kan, ddant-d tewsiwin akk : 65 yuru i umdan deg tikli yebḍan, 80 yuru deg tikli tuslig, ula d nettat i umdan ; ssuma taneggarut, asrag akked wemḍiq n temlilit ad awen-d-ttwasentmen s tira uqbel yal lexlaṣ. Ma ɛeddan yemttekkiyen semmus, nezmer a nsuddes agraw wis sin deg yiwet n tikkelt, ɣef leḥsab n wayen nesɛa ; ma yezmer ad yili akked ssuma-s ad awen-d-ttwasentmen s tira.

Deg ubrid

Paris yecɛɛel, yerna tellam ɣef trikt deg lawan ilaqen.

Hôtel de Ville yecɛel

Seg 1357 i tettwadebbeṛ Paris seg dagi, mi yessers Étienne Marcel tanbaḍt n temdint deg Maison aux Piliers. Asalay yerɣa deg wakud n la Commune, ass n 24 mayyu 1871, yeddem yid-s iḥbiren n temdint d yiwet n tewsiɛt seg uɣmis n uɣerman n Paris, sakin yettwabna i sin seg 1874 ar 1882 s yibennayen Ballu d Deperthes : udmawen n beṛṛa uɣalen ɣer ṣṣenɛa n Renaissance n usalay-nni iɣaben, ma d daxel d ajdid akk. Dagi i d-yenna de Gaulle, ass n 25 ɣuct 1944, inaw-is n uslelli, yettwassnen s tenfalit « Paris yettwaregmen, Paris yerẓen, Paris yettwaɛetben, maca Paris yettwaslellin ». Neqqim deg usayes ; daxel ur yettwarzu ara yid-nneɣ.

Asayes n Notre-Dame

Qrib sin lqurun n uxeddim seg 1163, times ass n 15 yebrir 2019, tuɣalin ɣer ulday deg dujembeṛ 2024. Deg yiḍ, azru-nni ameqqran yettban am wakken ittɛumu, dɣa nefhem d acu i ttnadin yibennayen n lqern wis 13. Ayen i s-d-yezzin ad yeqqim d amkan n uxeddim alamma d 2028 : ɣef leḥsab n wamek tetteddu lxedma, aḥbas yettili seg usayes, seg tama n wasif neɣ seg tqenṭert taqriwt. Ur nkeccem ara ɣer tkatidralt, yerna ulac ttiket n ukcam i yeddan deg ssuma.

Tigzirt Saint-Louis

Tigzirt tlul-d seg yiwen n usenfaṛ n lebni i d-yebdan deg 1614 di zzman n Louis XIII, i d-yettunefken i umahil Christophe Marie, i yeččuren aḍar n wasif i yebḍan snat n tegzirin timecṭaḥ, i yezzin i kullec s tama tabnayt, i yezlen daɣen zzenqa deg tlemmast-is ; ma d lekniza, ur tettwaseqdes ara alamma d 1726. Tigzirt ur tbeddel ara aṭas seg lqern wis 17, yerna d dagi i d-tettas testeɛfut, d lawan i deg agraw yettmeslay s tidet. Lqehwi d yiḥwanen n tegrist n tegzirt qrib-nsen ma tebɣam, fell-awen lexlaṣ, ɣef leḥsab n yisragen-nsen d wussan i deg medlen ; ulac ayen ara teswem neɣ ara teččem i yeddan deg ssuma.

Tamiwin n rrif azelmaḍ

Yiwet n tegnit taɣezfant qrib war awal, nenehhu ɣef rrif n waman skud tiqenṭar d yiɣerraben n wasif ceɛɛlen yiwen yiwen. Paris tessuddes tafat-is tazayezt di zzman n Louis XIV, s uḍebbir n 2 ctembeṛ 1667, mi yerra lieutenant général de police La Reynie ad ɛellqen tiftilin deg yimyagren n yizenqan akked deg tlemmast-nsen, s ccmeɛ : d yiwet seg tsuraf i d-yettunefken i leqqeb n Ville Lumière, wiyaḍ ttarran-t ɣer lqern n Tafat neɣ ɣer tfawin n trisiti n tmeskanin timaḍlanin.

Tarimit n Louvre deg yiḍ

Ieoh Ming Pei yettwafren d abennay n Grand Louvre deg 1983, tarennawt tekker mi d-yettwasken usenfaṛ deg 1984, lxedma tebda deg 1985, tarimit tettwaldi ass n 29 meɣres 1989. Deg meɣres 1988, aɣmis Libération yefka azwel ɣef ugerruj n Tontonkhamon, dɣa leqqeb-nni yeqqim yeṭṭef deg Mitterrand. Deg yiḍ, lqjaj yettwaḥi, ur d-yeqqim ala tafat, ulac win yettmeyyizen Louvre war tarimit-is : di Paris, aṭas n tikkal nettbeddu s ukṛah n wayen ara nḥemmel taggara.

Concorde d tqenṭert Alexandre III

Deg wass, dagi ara d-neḥku ɣef guillotine akked kṛad n yigimen n yiseggasen n uɛemmud n Louxor, i yettwabedden ass n 25 tuber 1836 ; deg yiḍ, nettmuqul ureɣ n tefṭilin d ukkuẓ n leɛmuden n tqenṭert. Tiqenṭert Alexandre III, i yettwaldin ass n 14 yebrir 1900, ass-nni s timmad-is i deg teldi Tmeskant tamaḍlant, tzegger Seine s yiwen n lqus kan n meyya d sebɛa n lmitrat, war ula d yiwen n uɛemmud deg wasif. Asegduzu n usayes n Concorde ad yeddu alamma d 2029 : ɣef leḥsab n wamek tetteddu lxedma, aḥbas yezmer ad yettwasenfel ɣer wemḍiq nniḍen neɣ ad t-nexdem s uḍar.

Taggara deg Trocadéro neɣ ɣef tqenṭert n Bir-Hakeim, sakin tuɣalin

Ɛecṛa n ddqayeq uqbel lawan, sakin, deg usrag s timmad-is, ɛecrin n yigimen n tefṭilin n sḍis n watt ttreqriqent semmus n ddqayeq : d ayen i d-yettwaxedmen i tuffɣa ɣer useggas 2000, yettwakkes ass n 14 yulyu 2001, sakin yuɣal d amezgi ass n 21 yunyu 2003. Tafat d yisragen-is ttɛelliqen ɣef umdebber n tour akked Tmdint n Paris, ur nezmir ara a ten-nḍemmen. Ssufɣet-d tiliɣriyin, sakin deg yiwet n tegnit serset-tent : kra n tɣawsiwin ttwalint s wallen. Sakin a nuɣal akken ma nella ɣer wemḍiq-nwen n tuffɣa, anda ara terrem avilu.

Deg tilawt
Akud
Azal n 2 h 30, ddan-d yiḥbasen d testeɛfut, i wazal n 16 n yikilumitren, tedda-d tuɣalin ɣer wemḍiq n tuffɣa
Aswir
Abrid war tiɣaltin, war zzɛer n tfekka, maca d tuffɣa n yiḍ deg ttrafik : ilaq ad tessnem ad tnehṛem avilu yerna ad tilim thennam deg ttrafik n Paris, imi abrid yettɛeddi ɣef yizenqan yeldin i ttrafik. Tafat n zdat d tin n deffir ttwasenqadent ɣef yal avilu uqbel tuffɣa. Teldi i yimeqqranen d yilemẓiyen i izemren ad nhun avilu weḥd-sen, imeẓyanen qqimen seddaw n useɣlef n umeqqran yellan yid-sen ; akask yettunefk-d, d ilzem i wid ur nebbwiḍ 12 iseggasen (amagrad R. 431-1-3 n Code de la route)
Tuffɣa
Amkan anda tzedɣem deg Paris, asensu neɣ tanezduɣt, deg usrag yebnan ɣef tɣelli n yiḍ, i yettbeddilen deg yal azemz ; asrag, amḍiq n temlilit akked tuɣalin ɣer wemḍiq n tuffɣa i userred n uvilu ad awen-d-ttwasentmen s tira uqbel yal lexlaṣ
Agraw
5 yemttekkiyen d afellay i yal amwanes ; ma ɛeddan 5, nezmer a nsuddes agraw wis sin deg yiwet n tikkelt, ɣef leḥsab n wayen nesɛa ; ma yezmer ad yili akked ssuma-s ad awen-d-ttwasentmen s tira
Tutlayin
Tafṛansist neɣ taglizit, ad tt-id-tinim deg usuter-nwen

Aṭṭaf n umkan d asuter, mačči d aṭṭaf n umkan iṣeḥḥan : ad awen-d-nsentem s tira ma yezmer ad yili, azemz, amḍiq n temlilit akked ssuma taneggarut uqbel yal lexlaṣ. Ssumat i telɣut kan i yal amdan, ddant-d tewsiwin akk, s useqdec n uvilu s tallalt n trisiti d ukask. Ulac ttiket n ukcam ara yettwaxelṣen, ulac tarzeft ɣer daxel : tiqsiḍin ttwaḥkunt seg uzenqa, seg usayes neɣ seg tqenṭert.

Isteqsiyen i d-yettuɣalen ɣef tikli-agi

Deg wacḥal i tetteddu tikli ?

Tuffɣa tebna ɣef tɣelli n yiḍ, i yettbeddilen aṭas ɣef leḥsab n tsemhuyt : asrag n ṣṣeḥ yettbeddil ɣef leḥsab n wazemz, ad awen-d-yettwasentem s tira, akked wemḍiq n temlilit deg yiwet n tikkelt. Nesbadu-t akken a nili deg umḍiq aneggaru i wareqreq n tour Eiffel, yerna nettḥasab akud n tuɣalin ɣer wemḍiq n tuffɣa.

D ṭṭmana belli a nwali areqreq n tour Eiffel ?

Abrid yebna i waya : nettḥasab ɣer deffir seg usrag s timmad-is, a nawweḍ ɣer umḍiq aneggaru s ɛecṛa n ddqayeq uqbel lawan. Areqreq yeṭṭef semmus n ddqayeq deg tazwara n yal asrag mi ara tecɛel tafat. Maca tafat, isragen-is, amḍan n wareqreq n tmeddit akked usrag n usexsi, d amdebber n tour akked Tmdint n Paris i ten-yeqqaren : zemren ad ttwabeddlen neɣ ad ḥebsen, nettsenqad-iten yal tasemhuyt, ur nezmir ara a ten-nḍemmen.

Ma yekkat ugeffur ?

Deg yiḍ, ageffur ur yessurruf ara. Wala a nenhu ɣef yiblaḍen yebzegen deg ṭṭlam, a wen-d-nesiweḍ lexbaṛ zik, a wen-d-nefk asmuttes ɣer wazemz nniḍen neɣ tiririt n yidrimen, akken i d-nnant tewtilin timatutin n uznuzu.

Anda tettfakka tikli, anda ara nerr avilu ?

Amḍiq aneggaru deg Trocadéro neɣ ɣef tqenṭert n Bir-Hakeim, ɣef leḥsab n wamek yella yiḍ-nni, sakin agraw yettuɣal akken ma yella ɣer wemḍiq-nwen n tuffɣa, anda ara terrem avilu d ukask. Tuɣalin-a tedda-d deg sin isragen d uzgen akked deg sṭṭac n yikilumitren i d-nenna. Asrag n taggara yettwaḥsben ad awen-d-yettwamel akked usentem s tira.

Aṭṭaf n umkan yettili imir-imir ?

Ala, d asuter. A ɣ-d-tinim azemz d umḍan n yemttekkiyen, nekkni a wen-d-nuɣal deg 24 ar 48 n yisragen s usrag, s wemḍiq n temlilit akked ssuma n ṣṣeḥ. Ulac lexlaṣ uqbel usentem-a s tira. Imi tikli tettili deg wazemz i nemyefham fell-as, ulac azref n tuɣalin ɣer deffir mi teṭṭfem amkan (amagrad L. 221-28, 12° n Code de la consommation) ; tiwtilin n usmuttes d usefsex llant deg tewtilin timatutin n uznuzu.

Ssutret amkan

Aṭṭaf n umkan d asuter, mačči d aṭṭaf n umkan iṣeḥḥan : ad awen-d-nsentem s tira ma yezmer ad yili, azemz, amḍiq n temlilit akked ssuma taneggarut uqbel yal lexlaṣ. Ssumat i telɣut kan i yal amdan, ddant-d tewsiwin akk, s useqdec n uvilu s tallalt n trisiti d ukask. Ulac ttiket n ukcam ara yettwaxelṣen, ulac tarzeft ɣer daxel : tiqsiḍin ttwaḥkunt seg uzenqa, seg usayes neɣ seg tqenṭert.

Ssutret amkan