Gar 1853 d 1870, Napoléon III d baron Haussmann xiḍen Paris i tikkelt nniḍen deg sbeɛṭac n yiseggasen n uxeddim. Leḥsab i yeṭṭef Haussmann s yiman-is, i ɣef mazal ttmeslayen yimezrayen, yefka-d tesɛṭac n walfen d sebɛa meyya u tlatin n lebni i yettwahedmen, azal n settin n yikilumitren n yiberdan imaynuten i yettwaqeḍɛen deg lebni aqbur, azeṭṭa n lbalwat i yuɣalen seg wazal n meyya n yikilumitren deg 1850 ɣer qrib setta meyya, akked wazal n tmanin n walfen n ttjur i yettwaẓẓan. Ma d acḥal n yimezdaɣ i yettwasmuttin ɣer yidisan n beṛṛa n temdint, mazal fell-as timsizwar, nekni ur t-nesseḥsab ara s wuṭṭunen. Ayen i d-yeffɣen, nnumen-t medden armi ur t-ttwalin ara. Tikli-a i waya i d-tella s tidet : ad terr asuneɣ n temdint d ayen ara yettwaɣren daɣen, udem s wudem, amyagar s umyagar, alamma tamdint ur tettili ara d tugna kan, tuɣal d asenfaṛ, s tefranin-is, s wayen i teswa, akked wakal d yixxamen i yekksen i yimawlen-nsen.
Abrid s lekmal-is d azal n ṛbeɛṭac n yikilumitren, ula d ṛṛuḥ d tuɣalin ɣer wemkan anda tzedɣem, war asawen seg ubdu ar taggara : d akal i tessishil tallalt n trisiti. Nteddu seg umyagar n yiberdan ɣer wayeḍ war leɛtab, nbeddi ɣer iḍarren n yimḍiqen imeqqranen deg umkan n uɛeddi kan ɣer tama-nsen, nḥerz anfas i usmeḥses. Ttwaheggan sebɛa n yibeddiyen, seg Étoile ɣer place Vendôme, ma yeǧǧa-yaɣ usikel, ixeddimen deg yiberdan akked tiwtilin n tɣellist n wass-nni, s tikwal anda tmuɣli weḥd-s tekfa : avenue Foch d yiberdan-is n rrif ideg yella ttjur, asarag n Trocadéro zdat n tour Eiffel, rrif n wasif ɣer tsuffeɣt n pont de l'Alma. Teɣzi tuṣlibt n webrid ara yettwafernen ad awen-tt-id-nsentem s tira.
Tikli-a tewwi-d i wid iḥemmlen taɣessa n lebni d uɣawas n temdint, i yimezdaɣ n Paris i yebɣan ad fehmen ihi lebni ideg zedɣen, akked yinerzaf i d-yuɣalen ɣer Paris tikkelt tis snat. Ilaq ad tessnem ad tnehṛem avilu yerna ad tilim deg talwit deg usikel n Paris : abrid yettɛeddi ɣef tzniqin d yiberdan imeqqranen anda yettazzal usikel, s yimyagaren imeqqranen n yiberdan, s ṣṣfuf n ibisen d ttaksiyat, d wanda ilaq ad tzegrem abrid s leqrar. Deg tazwara, ad tennumem s uvilu yerna ad d-yili usmekti n tɣellist, leɛqel yettwaheyya ɣef ugraw.
Ssuma yettwamlen d 65 n yiyuruten i yal amdan s tebzert meṛṛa deg tikli yebḍan, d 80 n yiyuruten i yal amdan s tebzert meṛṛa deg tikli tuslig, avilu n trisiti d ukask deg-s. Tuttra-nwen mačči d aṭṭaf n umkan yeṭṭfen : ssuma taneggarut ad awen-tt-id-nsentem s tira uqbel ad yili lexlaṣ, akked wass d wemḍiq n temlilit. Semmus n yemttekkiyen d afellay i yal amwanes ; ma llan ugar n semmus n yemttekkiyen, nezmer ad neheggi agraw wis sin deg yiwen n wakud, s wakken ara nili nezmer ; ma yezmer ad yili d ssuma-s ad awen-d-nsentem s tira.